MEANING
Chieftainship, kingship and all that appertains to it; authority, power, nobility
Example of use
Bomfya ubufumu, MEANING: use one’s authority as chief.
FIGURATIVE SPEECH/IDIOMS /PHRASES /COLLOQUIALUSE/ EXPRESSIONS
FIGURATIVE: Bufumu ebusosa, MEANING: Kingship is what speaks, when the king has spoken nothing more to say.
PROVERBS
PROVERB 1
Ubufumu bucindiko mwine.
Literal translation
Chieftainship honours itself.
Meaning.
To be respected a person must be respectable.
Bemba meaning.
Ubucindami bwenu pakutitima kano mwabiikako amaano mwebeene. Uo mucindaminemo nga mwamwikata mwamupuma atemwa mwamutuka bushe bambi kuti bamucindika?
PROVERB 2.
Ubufumu ebusosa.
Literal translation
It is the Kingship which speaks.
Meaning
When the chief has spoken there is nothing more to be said.
Bemba meaning
Umukankala nangu imfumu nga yalanda ninshi nacipwa. Abaice tabalinga kucita fikansa kubakalamba.`Umulanda afwa ne fyebo mukanwa
PROVERB 3.
Bufumu notushopo.
Literal translation
Chieftainship means suffering
Meaning
Leadership means responsibility and suffering
Bemba meaning
Takwaba uushicula. Abafyuma nabo balikwata ubucushi. Wilakumbwa ukuba ifyaba bambi. Nabo bakumbwa ifyo waba.
PROVERB 4
Ubufumu tabwangilwa.
Literal translation
Chieftainship is not enjoyed.
Bemba meaning
Ukucencema nga wasalwa intungulushi ninshi bupuba. Ulingile ukutekafye umutima ukwabula amatukutuku.
PROVERB 5
Ubufumu bwakupelwafye:tababutumpila.
Literal translation
Chieftainship is just givenand should not be misused.
Bemba meaning
Abantu nga bakusala ukubatungulula, witiila nabatumpa, kuti bakufwampulapo. Calinga nobe wabapeela umucinshi
PROVERB 6
Ubufumu bushili bwakusansamukila.
Literal translation
Chieftainship is notsomething that gives pleasure. It entails responsibility and hard work
Bemba meaning
Nga bakusala pa bufumu ulingile ukuipeela ukubombesha ninshi waba umusha wa bantu.
PROVERB 7
Ubufumu busheta ameenshi.
Literal translation
The chieftainship chews water.
Meaning
Might is right. Those inauthority are often very cruel and get away with it
Bemba meaning
Calola ku muntu uwakuti amona ubukankala atemwa icifulo, atumpa atendeka no kucite fyabule nshila ku mulandu wakuti tapali wakumulesha. Kale calecitika no kucitika ku shamfumu shimo ishakuti pa kunwo bwalwa pali no wakumwikatililako umutete, uushafina nakufina. Na lilya abasungu bacili nabatumpa kuti nga afika pa kamana akashishikile na kushika alefwaya uwakumusunsa na bukanamba butuntulu. Kulya kusheta ameenshi. Kabili capilibula ulufyengo lwa kufyenga umuntu uunakilile atemwa uushikwete umulandu. Ukufyenga umuntu ico tapali wakuti asoseko cilubo.
PROVERB 8
Ubufumu bulafwaikwa.
Literal translation
Chieftainship is sought after
Meaning
Honours and high positionare sought after
Bemba meaning
Umuntu onsefye afwaya ubucindami, afwaya ukuba pa cambaso, bukanabesa no bufumu bwakulumbwa.
PROVERB 9
Ubufumu bukashisha ameenso.
Literal translation
Chieftainship causes bloodshot eyes
Meaning
Responsible positions bring plenty of worry and hard work
Bemba meaning
Nga bakubiika pa cifulo icikalamba icakutungulula abantu, tacipeela inshita yakwanga lyonse. Kuti ulifye uwapamfiwa pakulungamika ifintu wasuka limbi wailaba wemwine.